Schakel tussen wetenschap, beleid en praktijk

Bomen en bossen staan onder druk door verdroging, verzuring, versnippering, hoge graasdruk en het veranderend klimaat. Probos faciliteert bosbeheerders om hun bos toekomstbestendig te maken. Dit doen we door het ontsluiten van praktische (beheer)kennis en het ontwikkelen van tools die bijdragen aan klimaatslim bosbeheer. We zijn de schakel tussen wetenschap, beleid en praktijk en focussen ons op kennismontage: we laten ontwikkelde kennis en beleid landen in de praktijk. Daar waar we kennishiaten signaleren, dragen we actief bij aan het - zelf en met partners - ontwikkelen van kennis.

Binnen het werkveld 'Toekomstbestendig bosbeheer' ligt de focus op de volgende thema’s; vaak in samenwerking met het  werkveld 'Gegevensvoorziening':

Bosrevitalisering
Revitaliseren, of het veerkrachtig maken van bossen, zodat de bossen om kunnen gaan met drukfactoren zoals klimaatverandering en stikstofdepositie. Dit is een belangrijk onderdeel van de Nationale en Provinciale Bossenstrategieën. Probos leverde input voor deze Nationale Bossenstrategie en voor een heel aantal provinciale bossenstrategieën. Om de uitvoering van deze bossenstrategieën te concretiseren, maakte Probos, samen met partners, voor een aantal provincies de huidige staat van de bossen inzichtelijk. Op basis van beschikbare data en literatuur onderzochten we welke maatregelen nodig zijn om de bossen te revitaliseren.

Daarnaast werkt Probos samen met diverse partners binnen het ‘Kennisprogramma Klimaatslim Bos- en Natuur (de opvolger van de ‘Klimaatenveloppe’) aan onderzoeken gericht op het klimaatslimmer maken van bossen en bosrevitalisering. Wetenschappelijk onderzoek combineren we met toegepast onderzoek, zoals pilots en fieldlabs. Op de website Gereedschapskist Klimaatslim Bos- en Natuurbeheer wordt alle informatie over de onderzoeken en pilots verzameld en krijgen beheerders handvatten voor het dagelijkse beheer.

Graasdruk en wildbeheer ten behoeve van bosverjonging en biodiversiteit
In een goed functionerend bosecosysteem is ruimte voor de verschillende ontwikkelingsfasen van diverse boomsoorten. Er is sprake van een doorgaande cyclus van ontkiemende bomen, jonge bomen, volgroeide bomen en dode bomen. In veel bossen in Nederland is deze cyclus verstoord door een hoge wilddruk; de verjonging van loofbomen vindt nauwelijks plaats. Hierdoor neemt diversiteit af en stokt de bosontwikkeling met een incompleet en verminderd vitaal bosecosysteem als resultaat. De functies die we ontlenen aan het systeem zoals biodiversiteit, recreatie en houtproductie staan hierdoor onder druk. Samen met partners houdt Probos zich bezig met dit vraagstuk. Zo hebben we in een consortium een graasdrukmonitoringsnetwerk op de Veluwe opgezet, werken we met bosonderzoekers en bosbeheerders aan een monitoringsprotocol en -app waarmee beheerders hun aanplant en natuurlijke verjonging op een gestandaardiseerde wijze kunnen evalueren en hebben we factsheets over wildbeschermingsmiddelen (met hun voor- en nadelen) opgesteld.

Boomsoortensamenstelling
Bossen veerkrachtig maken tegen klimaatverandering en tegelijkertijd het verhogen van de productiviteit in termen van CO2-vastlegging is een belangrijk onderdeel van klimaatslim bosbeheer. Veel bosbeheerders zijn zoekende naar boomsoorten die bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. Probos brengt met enige regelmaat factsheets uit over (potentieel) klimaatslimme boomsoorten. Daarnaast ontwikkelden we de Keuzehulp boomsoortenmenging om beheerders te helpen de juiste vragen te stellen zodat ze tot een goede afweging komen over het wel of niet toevoegen van soorten aan hun bos.

Invasieve exoten
Invasieve exoten zorgen op veel plekken in Nederland voor grote problemen en zijn veelal lastig te bestrijden. Probos ontwikkelt en verzamelt kennis over (bestrijding en beheersing van) invasieve exoten. Voor kennisontwikkeling ligt daarbij de focus op Aziatische duizendknopen. Zo voert Probos praktijkproeven uit om de effectiviteit van verschillende beheersings- en bestrijdingsmethoden in het veld te onderzoeken (o.a. biologische bestrijding). Om terreinbeheerders handvatten te bieden voor het kiezen van passende methoden en aandachtspunten, is de beslisboom ontwikkeld. Ook ontwikkelde Probos met partners het Landelijk protocol omgaan met Aziatische duizendknopen om handvatten te bieden om verspreiding van Aziatische duizendknopen tegen te gaan.

Om aan de behoefte van vertaling van het kennisaanbod naar een praktische en kosteneffectieve aanpak en best practises voor verschillende invasieve exoten te voldoen, lanceerde Stichting Probos, Koninklijke Vereniging Stadswerk, Wageningen UR en Christel! in 2020 het Kennisnetwerk Invasieve Exoten. Doel van dit kennisnetwerk is het bieden van een objectief platform met gevalideerde en onafhankelijke informatie over een praktische en kosteneffectieve aanpak per soort. Het Kennisplatform bundelt, valideert en ‘vertaalt’ bestaande en nieuwe kennis vanuit verschillende bronnen naar praktische handreikingen voor de doelgroep.

Erfgoed als inspiratiebron
Mede door de inzet van Probos staat cultuurhistorie volop in de aandacht in het bos- en natuurbeheer. Hoewel talloze cultuurhistorische relicten zijn verdwenen of (onbewust) beschadigd, zijn er in het gros van de Nederlandse bos- en natuurterreinen nog prachtige voorbeelden te vinden. Ze vertellen de geschiedenis en het gebruik van het landschap. Probos helpt terreinbeheerders om cultuurhistorie en archeologie deskundig en weloverwogen in een langetermijnvisie vast te leggen en in het dagelijks beheer te verweven. Dit doen we door vakkennis aan te bieden middels praktijkgidsen, brochures en cursussen.

Enkele projecten waarin is samengewerkt met het werkveld gegevensvoorziening:
- Graasdrukmonitoring Veluwe
- Onderzoek bosbeheer Flevoland
- Bosdata revitalisering Provincie Drenthe
- Monitoring continue bosverjonging Provincie Gelderland