Meer bos en bomen

Bossen en bomen zijn onmisbaar voor mens en natuur. Ze herbergen een keur aan planten- en diersoorten, vangen fijnstof af, leggen CO₂ vast, zuiveren en houden water vast, bieden verkoeling en zijn een favoriete recreatieve bestemming. Daarmee kunnen bossen een belangrijke rol spelen bij grote maatschappelijke opgaven. Tegelijkertijd is Nederland na Malta het land met het kleinste aandeel bos ten opzichte van het totale landoppervlak. Daarom zet Probos zich in voor uitbreiding van het areaal bos en de groenblauwe dooradering van het platteland.

Verkennen van kansen voor het toepassen van snelgroeiende loofboomsoorten in de bouw – een ketenproject.

In september 2022 is de Friese Bomen- en bossenstrategie (waarvan Stichting Probos medeauteur is) vastgesteld door Provinciale Staten. Dit is de Friese uitwerking van de landelijke Bossenstrategie en geeft aan op welke wijze de provincie Fryslân bij wil dragen aan het vastleggen van meer CO₂. In de Friese Bomen- en Bossenstrategie is een 7-tal sporen uitgewerkt waarlangs de provincie wil bijdragen aan deze ambitie.

In 'Bos voor de toekomst', de in november 2020 uitgebrachte Nederlandse Bossenstrategie, is de ambitie uitgesproken om het bosareaal met 10% te vergroten in 2030. Deze bosuitbreiding moet onder meer bijdragen aan de landelijke biodiversiteits- en klimaatdoelen. Steeds vaker komen er signalen binnen dat archeologie een ‘obstakel’ vormt voor de bosuitbreidingsopgave: onverwachte onderzoeken, die niet altijd door het beschikbare budget worden gedekt, vraagtekens of die onderzoeken allemaal wel nodig zijn, irritaties over de lange looptijd die hiermee ontstaat totdat de bomen de grond in kunnen, etc.

In 'Bos voor de toekomst', de in november 2020 uitgebrachte Nederlandse Bossenstrategie, is de ambitie uitgesproken om het bosareaal met 10% te vergroten in 2030. Deze bosuitbreiding moet onder meer bijdragen aan de landelijke biodiversiteits- en klimaatdoelen. Maar dit gaat niet vanzelf: voor het realiseren van deze plannen is grond en financiering nodig. Er zijn vele initiatieven voor bosuitbreiding, van kleine private initiatieven tot grote bedrijven die hun voetafdruk willen verkleinen. Maar grondeigenaren en financiers die bossen en bomen aan willen planten kunnen elkaar vaak niet vinden. En bij bosuitbreiding spelen allerlei ruimtelijke processen en juridische zaken een rol. Er was behoefte aan een partij die bemiddelt tussen geld en grond, kennis en kunde, overheid en particulier. Daarom heeft Stichting Probos samen met Stichting De Lynx een Nationale Bossenmakelaar opgezet.

De basis van de huidige wetgeving op het gebied van bos en houtopstanden, de Boswet, stamt uit 1961 (met een voorganger uit 1922). Sindsdien is de wetgeving verschillende keren grotendeels beleidsneutraal opgegaan in nieuwe, meer omvattende wetten. Zo is ook per 1 januari 2024 de Wet natuurbescherming beleidsneutraal overgegaan in de Omgevingswet. De wetgeving voor houtopstanden is dus niet wezenlijk veranderd in de laatste decennia.

Met de komst van de Nationale Bossenstrategie en het Klimaatakkoord staan bossen weer in het middelpunt van de (politieke) aandacht. Vele ambities en doelstellingen zijn uitgesproken, waaronder de ambitie om 10% (37.000 ha) meer bos aan te realiseren voor 2030. Voor gemeenten is een belangrijke rol weggelegd bij het behalen van deze ambitie. Stichting Probos, FSC Nederland en het ministerie van LNV willen graag meer zicht krijgen op wat er speelt bij deze doelgroep met betrekking tot bosuitbreiding en toekomstbestendig bosbeheer.

Vanaf juni 2021 is het mogelijk om bij de Stichting Nationale Koolstofmarkt (SNK) koolstofcertificaten aan te vragen voor projecten waarin met de aanplant van nieuw bos en bomen buiten bosverband CO2 wordt vastgelegd. Agrariërs die aan de slag gaan met agroforestry-beplantingen in de vorm van boomweides en lijnvormige beplantingen zoals houtwallen kunnen koolstofcertificaten aanvragen en via de verkoop van deze certificaten aanvullende inkomsten krijgen die bij kunnen dragen aan het verdienmodel van boeren met agroforestry.

Voor de provincie Limburg maken we een totaaloverzicht van de reëel haalbare hoeveelheid nieuw bos in Limburg en de mogelijke zoeklocaties. De rapportage vormt de basis om in gesprek te gaan met de betrokken partijen en draagt bij aan het draagvlak voor nieuw bos op deze locaties. Dit onderzoek levert belangrijke bouwstenen voor het Programma Bossen Limburg.

Voor het verwezenlijken van de landelijke opgave voor meer bomen en bos moet deze vertaald worden naar regionale kansen, waarbij moet worden gezocht naar plekken waar bossen, landschapselementen en bomen een grote meerwaarde hebben en het landschap weer helpen aankleden en de biodiversiteit versterken. Een zorgvuldige inpassing van bomen en bos in het landschap is cruciaal om te voorkomen dat er conflicten optreden met andere natuurwaarden. Daarbij is een breed palet aan bosuitbreidingstypen nodig: robuuste natuurbossen op bijvoorbeeld rijksgronden, recreatiebossen rondom steden of dorpen, landschapselementen, agroforestry-systemen en functiecombinaties met bijvoorbeeld wateropgaven.

Een verkenning naar de realisatie van 100 hectare natuurbos ter compensatie van de klimaat impact van MSQ Groep BV in Nederland.

Bomen en bos hebben een intrinsieke waarde én leveren een groot aantal maatschappelijke diensten, zoals het vastleggen van CO2, biodiversiteit, een plek voor rust en de circulaire grondstof hout. De provincie Fryslan heeft Probos en LAOS Landschapsarchitecten gevraagd om hen te ondersteunen bij het opstellen van de Friese bomen- en bossenstrategie.

Wegbermen zijn noodzakelijk voor het functioneren van wegen. Daarnaast kunnen bermen ook andere functies vervullen, bijvoorbeeld voor natuur. Voor Rijkswaterstaat staan verkeersveiligheid en een vlotte doorstroming van het verkeer voorop. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, directoraat-generaal Mobiliteit wil onderzoeken of Rijkswaterstaat met haar bermen kan bijdragen aan de realisatie van de doelstellingen in de Nationale Bossenstrategie.

De provincie Gelderland wordt met enige regelmaat benaderd met betrekking tot initiatieven waarin de teelt en toepassing van de boomsoort Paulownia centraal staat. Met name de snelle groei, de calorische verbrandingswaarde en grote CO₂-opname worden als positieve eigenschappen genoemd. Stichting Probos is gevraagd om aan de hand van een literatuurstudie een kennisdocument samen te stellen dat inzicht geeft in de kansen voor en mogelijke risico's bij de toepassing van de boomsoort Paulownia voor biomassateelt en houtproductie in Nederland.

In november 2020 is de Bossenstrategie tot stand gekomen. Hierin zijn stevige ambities voor de komende tien jaar neergelegd:
- 37.000 hectare nieuw bos;
- vitaliseren van bestaande bossen; en
- nieuwe landschappelijke beplantingen en agroforestry.

Deze ambities betekenen een enorme plantopgave voor het komende decennium. Essentieel is dat er bij die plantopgave gebruik wordt gemaakt van geschikt plantmateriaal. Dit is namelijk bepalend voor het functioneren van bossen en beplantingen over vele decennia. Aan de grote plantopgave kan alleen worden voldaan als de hele keten van uitgangs- en plantmateriaal op orde is: van bescherming en verbetering van zaadbronnen, via het op tijd bestellen en kweken van gegarandeerd geschikt plantmateriaal, tot en met de juiste toepassing en kennis daarover bij eindgebruikers. Dit geldt zowel voor de keten van autochtoon inheems plantmateriaal gericht op natuurbos en landschappelijke beplantingen als voor de keten van bosbouwkundig materiaal gericht op toepassing in multifunctioneel bosbeheer.

De provincie Flevoland heeft in het kader van haar Bossenstrategie de ambitie uitgesproken om het bosareaal in de provincie tot 2030 te vergroten met 1200 hectare. Dit resulteert in een netto toename van het bosareaal in Flevoland met 10%. Probos heeft in samenwerking met Bosgroep Midden-Nederland voor de provincie een afwegingskader opgesteld waarmee kan worden bepaald waar bosuitbreiding in Flevoland het meest wenselijk is en welke bos- en beplantingstypen kunnen worden toegepast om invulling te geven aan de bosuitbreidingsambitie. Tevens is een kansenkaart gemaakt met zoekgebieden voor nieuw bos in Flevoland.

Via een grote grondruil heeft ARK Natuurontwikkeling een perceel grond van bijna 11 hectare verworven in De Geelders (Schijndel, Meierijstad). Dit perceel, genaamd De Hooge Beek, heeft een zeer grote ecologische potentie. De bedoeling is om op het perceel een leembos te creëren om hiermee De Geelders als leembosbiotoop te versterken. Vanwege de bijzondere ligging en kwaliteiten van het perceel heeft ARK besloten een ontwerpwedstrijd hiervoor te organiseren. Dit om meer ontwerpkracht te kunnen ontwikkelen dat gebruikt wordt ter inspiratie voor de inrichting van het perceel Hooge Beek, maar ook voor andere percelen die door ARK worden aangekocht ter versterking van de leembossen van De Geelders.

Probos en inZicht ondersteunen ARK bij het organiseren en begeleiden van de ontwerpwedstrijd.

De Coalitie Bos & Hout is een informeel netwerk van organisaties, bedrijven en natuur- en milieuorganisaties die ervan overtuigd zijn dat bomen, bos en hout een nog grotere bijdrage aan maatschappelijke opgaven kunnen leveren dan zij nu al doen. Samen met Arboribus Silva ondersteunt Probos de Coalitie organisatorisch. Meer informatie: www.coalitiebosenhout.nl

In het Klimaatakkoord is voor de sector Bomen Bos Natuur een doelstelling opgenomen om 0,4 Mton CO2 emissiereductie te realiseren. De provincie Fryslân wil samen met haar partners een deel van deze doelstelling vorm en inhoud te geven. De provincie wil daarom inzicht krijgen in welke opties er zijn voor het vastleggen van CO2 met Bos, Bomen en Natuur.
In opdracht van de provincie hebben LAOS Landschapsarchitectuur, Probos, Debets BV en Touché Concept & Copy 18 bouwstenen ontwikkeld die als input kunnen dienen voor onder meer de landelijke Bosstrategie en de provinciale uitwerking van deze opgaven. De bouwstenen bestaan uit ruimtelijke en beheersmatige bouwstenen variërend van uitbreiding van bossen, kwelders en houtwallen tot revitalisering van landschapselementen en klimaatslim ketenbeheer. Tevens zijn er beleidsmatige bouwstenen ontwikkeld. De bouwstenen zijn tot stand gekomen via sessies met stakeholders waarin de mogelijkheden in de Friese context zijn verkend en er is gekeken hoe de opgave in de verschillende Friese regio's kan worden uitgewerkt.

Op dit moment bevindt agroforestry zich in een kleine niche van het agrarisch domein. Om opschaling van het aantal hectares te realiseren, is ontwikkeling van deze niche gewenst. De bestaande wet- en regelgeving kan daarbij een struikelblok vormen. Voor de specifieke vorm van voedselbossen is hierin dankzij de Green Deal Voedselbossen inmiddels een wezenlijke stap gezet, waarbij een nieuwe gewascode is gedefinieerd die gebruikt wordt bij de opgave om in aanmerking te komen voor de gelden van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). De onderzoeksvraag is of een nieuwe gewascode voor andere vormen van agroforestry ook nodig is, of dat huidige gewascodes volstaan.