Toekomstbestendig bosbeheer

De Amerikaanse eik is een prachtige, snelgroeiende boomsoort, maar gedraagt zich jammer genoeg op sommige locaties zeer invasief. Met name op de zandgronden kan de soort hinderlijke concurrentie opleveren voor meer langzaam groeiende inheemse soorten als inlandse eik en grove den. De soort verjongt zich eenvoudig en massaal via zaad en afgezaagde stobben lopen weer vitaal uit. Gevolg is dat deze soort op sommige locaties het gehele bos kan domineren, zowel binnen als buiten de oorspronkelijke opstand. Dit wordt door veel bosbeheerders als een probleem gezien, met name met het oog op de biodiversiteit. Het gaat in tegen de trend naar meer gemengde, inheemse, ongelijkjarige bossen.

In het gebied Zuidelijke Baronie (gemeenten Baarle-Nassau, Alphen-Chaam en Gilze Rijen) zijn kalverhouders bezig een coöperatie op te richten met de Agrarische Natuurvereniging om lokale biomassa te verwaarden via biomassaketels op hun bedrijf. Met de teelt van eigen biomassa in de vorm van Korte Omloop Hout (KOH) en miscanthus op laagwaardige landbouwpercelen en/of tijdelijke beschikbare bedrijventerreinen verwachten de initiatiefnemers de kwaliteit en het aanbod van lokale biomassa te kunnen verbeteren. ZLTO en Probos zijn gevraagd om een businesscase voor de biomassateelt op deze terreinen op te stellen.

De intensieve veehouderij kent een groot potentieel voor toepassing van duurzame bio-energie. Het gaat dan met name om die bedrijven die veel warmtevraag hebben. Denk hierbij aan de kalverhouderij, vleeskuikenhouderij en varkenshouderij. Het aanspreken van dit potentieel kan helpen tot meer inzet van houtige biomassa uit natuur, bos, landschap en de houtketen. Daarmee wordt bijgedragen aan de duurzame energiedoelstellingen en wordt daarnaast bijgedragen aan het betaalbaar maken van het beheer van natuur, bos en landschap.

Met het oog op nieuwe vormen van betrokkenheid door burgers en bedrijven, een verlaging van de kosten en een verhoging van de inkomsten is het van belang dat de natuursector in Nederland verder professionaliseert. Een intensiever gebruik van diverse technologieën maakt onderdeel uit van de benodigde transformatie. Op het professionele bos- en natuurbeheer gerichte apps zijn hier een voorbeeld van.

In juni 2015 opent het vernieuwde Biesboschmuseum in Werkendam haar deuren na een uitgebreide verbouwing. Het museumgebouw wordt niet alleen uitgebreid, maar ook het museumeiland wordt ingericht met allerlei activiteiten rondom water.

Het project zoekt naar potentiële gebieden en partners voor het opzetten en initiëren van pilots rondom biomassateelt in combinatie met wateropgaven (zoals waterberging) of waterinfrastructuur.

De laatste jaren is er een toenemende belangstelling voor de teelt van biomassa in wilgenplantages. In Nederland liggen volop kansen voor de aanleg van wilgenplantages, waarbij momenteel vooral wordt gekeken naar wilgenteelt op onbenutte terreinen en op locaties waar de plantage meerdere functies bedient.

Hout is een belangrijke grondstof voor de opwekking van hernieuwbare energie. De verwachting is dat de vraag naar houtige biomassa alleen maar zal toenemen. Temeer, omdat houtige biomassa ook een steeds grotere rol gaat spelen als grondstof voor biobased producten. Internationale scenariostudies voorspellen zelfs een tekort aan houtige biomassa op de middellange termijn. Steeds meer wordt er daarom gekeken naar mogelijkheden om binnen Nederland biomassa te telen.

Door onbekendheid met de rijke boshistorie en het zeldzame (groene) erfgoed bij de vele particuliere Winterswijkse eigenaren en beheerders gaat er veel erfgoed van bossen en houtwallen verloren.

De trosbosbes (Vaccinium corymbosum) wordt in Nederland geteeld. In het verleden zijn deze commercieel geteelde trosbosbessen terechtgekomen in natuurgebieden. Zo ook in de Natura2000 gebieden Mariapeel en Deurnsche Peel, die Staatsbosbeheer in beheer heeft.

Op initiatief van de Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren (VBNE) wordt in samenwerking met Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten een drietal praktijkmiddagen over de oogst en verwerking van natuurgras georganiseerd.

De Nederlandse FSC-standaard moet worden herzien. Stichting Probos is gevraagd een eerste versie op te stellen voor de inbreng in de landentafel op basis van de internationale standaard (inclusief generieke indicatoren).

Er ontstaat in de nabije toekomst een grote behoefte aan biomassa. Energieplantages van snelgroeiende boomsoorten zijn zeer efficiënte biomassaproducenten, scoren hoog op de duurzaamheidsladder en herbergen een interessante biodiversiteit. Bovendien kunnen ze uitstekend worden gecombineerd met andere landgebruiksvormen en bieden ze kansen voor een meer kostenefficiënt beheer van het landschap.

In 2013 hebben Bioniers en Probos een verkennende literatuurstudie uitgevoerd naar de mogelijkheden om afvalwater te zuiveren met wilgen. Hieruit bleek dat de combinatie van wilgenplantages voor biomassaproductie met zuivering van afvalwater vanuit zowel financieel oogpunt als vanuit doelstellingen voor CO₂ reductie zeer interessant is.

Als gevolg van de economische crisis komt de ontwikkeling van duizenden hectares bedrijventerrein niet of slechts moeizaam op gang. Een deel van deze terreinen kan in potentie worden gebruikt voor de teelt van biomassa.

De vraag naar (houtige) biomassa stijgt snel. Verschillende prognoses laten zien dat er al binnen enkele jaren een tekort aan houtige biomassa zal zijn in Europa. Uiteraard zal dit ook gevolgen hebben voor de prijs van biomassa, die zal naar verwachting zal stijgen. Het telen van biomassa wordt daardoor financieel aantrekkelijk. Stichting Twickel heeft een houtkachel aangeschaft voor de productie van warmte. Naar verwachting produceert het landgoed voldoende houtige biomassa om deze ketel te voeden. Zij wil hiervoor zelfvoorzienend zijn.

De aandacht voor cultuurhistorie in het bos- en natuurbeheer is sterk toegenomen. Hiermee samenhangend is de interesse om cultuurhistorie een vaste plaats te geven in het beheer ook vergroot. Maar het is dan wel noodzakelijk dat dit op een vakkundige manier gebeurt. Een belangrijke actuele uitdaging voor veel beheerders is om hun gebiedskennis op het gebied van cultuurhistorie op peil te brengen. Goed beheer van erfgoed begint immers met ‘weten wat je hebt’.

In 2012 hebben LTO Nederland, Raad voor Plantenrassen (RvP), Bosschap, Naktuinbouw, Algemene Vereniging Inlands Hout (AVIH) en Handelsgroep Boom- en Heesterzaden (BoHeZa) een Green deal afgesloten onder de naam ‘Weet Welk Plantmateriaal Je (Ver)koopt!’.

Er is de laatste jaren een toenemende aandacht voor cultuurhistorie onder boseigenaren en bosbeheerders. Echter, nog steeds gaan er, vaak onbewust, veel cultuurhistorische waarden verloren. Dit betreft vooral de minder bekende en moeilijk zichtbare (bijvoorbeeld ondergrondse) cultuurhistorische waarden. Met de toenemende houtoogst, neemt het risico op verdwijnen of beschadiging van cultuurhistorische waarden toe. De centrale vraag is daarom hoe voorkomen kan worden dat cultuurhistorische waarden in bossen, mede als gevolg van de toenemende houtoogst, worden aangetast?

Veel bossen bevatten markante bomen. Dit kunnen bomen zijn van een weinig voorkomende soort of van een speciaal ras of variëteit. Het kunnen ook bomen zijn die een bijzondere verschijningsvorm of beheervorm hebben.